İhtiyati haciz: şartlar, teminat ve karardan sonraki süreler

İhtiyati haciz (borçlunun malına takip veya dava sonuçlanmadan konan geçici haciz), alacaklının en etkili koruma araçlarından biridir: borçlu ödeme emrini almadan önce banka hesapları, araçlar veya alacaklar üzerine haciz konabilir. Karşılığında alacaklı teminat gösterir ve haciz haksız çıkarsa doğan zararlardan sorumlu olur. Bu yazı, ihtiyati haczin şartlarını, teminatı ve karardan sonra işleyen kesin süreleri anlatır.

Yazı ticari para alacakları içindir. Hazırlık için belge kontrol listesi, takibin genel akışı için alacak takibi nasıl yapılır yazısına bakabilirsiniz.

İhtiyati haciz ve ihtiyati tedbir farkı#

İki kurum sık karıştırılır. Para alacağı için doğru araç ihtiyati hacizdir.

Şartlar ve belgeler#

Vadesi gelmiş ve vadesi gelmemiş alacak#

Vadesi gelmiş alacak. Rehinle temin edilmemiş ve vadesi gelmiş bir para borcunun alacaklısı, borçlunun elindeki veya üçüncü kişilerdeki taşınır ve taşınmaz mallarını, alacaklarını ve diğer haklarını ihtiyaten haczettirebilir (İİK m.257/1). Bu durumda borçlunun mal kaçırdığını ayrıca göstermek gerekmez; alacağın varlığı ve muacceliyeti yeterlidir.

Vadesi gelmemiş alacak. Yalnız iki hâlde ihtiyati haciz istenebilir (İİK m.257/2):

1. borçlunun belirli bir yerleşim yeri yoksa;
2. borçlu, taahhütlerinden kurtulmak amacıyla mallarını gizlemeye, kaçırmaya veya kendisi kaçmaya hazırlanıyor ya da kaçıyorsa veya bu amaçla alacaklının haklarını ihlal eden hileli işlemler yapıyorsa.

Bu sebeplerle haciz konulursa borç, yalnız o borçlu bakımından muaccel hâle gelir.

Rehinli alacak. Alacak rehinle güvence altındaysa ihtiyati haciz yolu kural olarak kapalıdır; önce rehnin paraya çevrilmesi yolu izlenir.

Yaklaşık ispat ve belgeler#

Alacaklı, alacağı ve gerekiyorsa haciz sebebi hakkında mahkemeye kanaat getirecek delilleri göstermek zorundadır (İİK m.258). Tam ispat değil, mahkemede kanaat uyandıracak düzeyde yaklaşık ispat aranır. Ticari alacakta başvuruya genellikle şunlar eklenir:

• sözleşme veya sipariş belgeleri;
• faturalar ve faturanın gönderildiğini gösteren kayıtlar;
• teslim belgeleri (irsaliye, teslim tutanağı, taşıma belgesi);
• cari hesap ekstresi ve varsa borçlunun imzaladığı mutabakat;
• ödeme taahhüdü veya borcu kabul eden yazışmalar;
• vadesi gelmemiş alacakta mal kaçırma hazırlığını gösteren belgeler.

Hazırlık için ihtiyati haciz hazırlık listesine bakabilirsiniz.

Başvuru dilekçesinde bulunması gerekenler#

Mahkeme çoğunlukla dosya üzerinden karar verdiği için dilekçe, eksiksiz ve kendi başına anlaşılır olmalıdır:

• alacaklı ve borçlunun tam unvanı, vergi numarası ve adresi;
• alacağın kaynağı, tutarı, para birimi ve vadesi;
• alacağın rehinle güvence altında olmadığı açıklaması;
• vadesi gelmemiş alacakta İİK m.257/2'deki sebebin somut olgularla anlatımı;
• haczi istenen malların türü (banka hesapları, üçüncü kişilerdeki alacaklar, araçlar, taşınmazlar);
• teminat türü konusunda talep (nakit veya banka teminat mektubu);
• ekli belgelerin listesi.

Ne zaman başvurmalı? İhtiyati hacizden beklenen yarar, borçlunun haberi olmadan malvarlığının dondurulmasıdır. Bu nedenle başvuru çoğunlukla ödeme ihtarından veya ödeme emrinden önce yapılır. İhtar gönderilmiş veya müzakere uzamışsa borçlunun hesaplarını boşaltma riski artar; bu ihtimal başvuru zamanlamasında dikkate alınmalıdır.

Yetkili mahkeme ve karar#

İhtiyati hacze, İİK m.50'ye göre yetkili mahkeme karar verir (İİK m.258). Ticari alacaklarda bu çoğunlukla asliye ticaret mahkemesidir. Mahkeme iki tarafı dinleyip dinlememekte serbesttir; uygulamada talepler çoğunlukla dosya üzerinden ve borçlu dinlenmeden incelenir.

Talebin reddi kararı gerekçeli olarak verilir ve bu karara karşı istinaf yoluna başvurulabilir. Yüzüne karşı aleyhine ihtiyati haciz kararı verilen taraf da istinafa başvurabilir. Bölge adliye mahkemesi bu başvuruları öncelikle inceler ve verdiği karar kesindir (İİK m.258).

Masraf kalemleri#

İhtiyati haciz başvurusunda mahkeme harcı ve gider avansı, karar sonrasında teminat ve infaz giderleri ödenir. Haciz ihbarnameleri, araç ve taşınmaz kayıtlarına şerh ve gerekirse muhafaza giderleri ayrıca doğar. Tutarlar yıllık tarifelere göre değişir; teminat ise iade edilebilir niteliktedir ve masraf değil güvencedir.

Teminat#

Kanun metni. İhtiyati haciz isteyen alacaklı, hacizde haksız çıkarsa borçlunun ve üçüncü kişilerin bu yüzden uğrayacakları bütün zararlardan sorumludur ve teminat vermek zorundadır. Alacak bir ilama dayanıyorsa teminat aranmaz. Alacak ilam niteliğinde bir belgeye dayanıyorsa mahkeme teminata gerek olup olmadığını takdir eder (İİK m.259).

Oran kural değil. İİK m.259 teminatın oranını veya tutarını belirlemez. Miktar, mahkemenin takdirindedir ve borçlunun muhtemel zararını karşılayacak düzeyde belirlenir. Uygulamada mahkemeler teminatı çoğunlukla alacağın bir yüzdesi olarak belirler ve yüzde 15-20 civarındaki oranlar sık görülür. Bu bir kanun kuralı değildir; mahkeme alacağın görünüşteki gücüne, belgelerin niteliğine ve haczin kapsamına göre farklı bir oran veya tutar belirleyebilir.

Türler. Teminat uygulamada nakit olarak veya kesin ve süresiz banka teminat mektubu şeklinde verilir. Hangi türün kabul edileceği karar veya ara kararda belirtilir.

Teminatın hazırlanması. Teminat mahkemenin belirlediği tutarda ve türde, kararın infazından önce hazır olmalıdır. Yurt dışındaki alacaklılar için para transferi veya Türkiye'de banka teminat mektubu düzenlenmesi zaman alabilir; bu nedenle başvurudan önce teminatın kaynağı ve türü belirlenmelidir. Teminatın geç yatırılması, 10 günlük infaz süresini riske sokar.

İade. İhtiyati haciz için teminatın iadesini düzenleyen ayrı bir madde yoktur. İhtiyati tedbirde teminat, asıl davaya ilişkin hükmün kesinleşmesinden veya tedbirin kalkmasından itibaren bir ay içinde tazminat davası açılmazsa iade edilir (HMK m.392/2); uygulamada ihtiyati hacizde de benzer bir yaklaşımla iade talep edilir. Teminat iadesi için takip ve dava dosyalarının sonucu ve borçlunun tutumu belirleyicidir.

Karardan sonra: süreler#

Kararın uygulanması: 10 gün#

Alacaklı, kararın verildiği tarihten itibaren 10 gün içinde, kararı veren mahkemenin yargı çevresindeki icra dairesinden kararın infazını istemek zorundadır; aksi hâlde karar kendiliğinden kalkar (İİK m.261). Karar, İİK m.79-99'daki haciz hükümlerine göre uygulanır: banka hesaplarına ve üçüncü kişilerdeki alacaklara haciz ihbarnamesi gönderilir, araç ve taşınmaz kayıtlarına şerh konur. İnfazla ilgili şikâyetler, infazı yapan icra dairesinin bağlı olduğu icra mahkemesine yapılır.

Takip veya dava açma süresi: 7 gün#

İhtiyati haczin hükümsüz kalmaması için alacaklı şu sürelere uymak zorundadır (İİK m.264):

Bu sürelerden biri kaçırılırsa, takipten veya davadan vazgeçilirse ya da dava reddedilirse ihtiyati haciz hükümsüz kalır (İİK m.264/4).

Haciz mi, iflas mı? Kanun, ihtiyati haciz sonrası takip talebinin haciz veya iflas yoluyla yapılabileceğini belirtir (İİK m.264/1). Ticari alacaklarda uygulamada çoğunlukla genel haciz yoluyla ilamsız takip seçilir; iflas yolu, borçlunun tacir olduğu ve iflas sonuçlarının bilinçli olarak istendiği dosyalarda gündeme gelir.

Arabuluculuk. Ticari alacakta dava açmadan önce arabulucuya başvurmak dava şartıdır (TTK m.5/A). Dava açılmadan önce ihtiyati haciz kararı verilmişse, İİK m.264/1'deki dava açma süresi arabuluculuk bürosuna başvurudan son tutanağın düzenlendiği tarihe kadar işlemez (HUAK m.18/A/16). Pratikte çoğu alacaklı, haczin uygulanmasından sonra 7 gün içinde icra takibi başlatarak bu soruyu doğrudan çözer.

Hangi mallar haczedilebilir?#

İhtiyati haciz, borçlunun elindeki veya üçüncü kişilerdeki taşınır ve taşınmaz mallarına, alacaklarına ve diğer haklarına konabilir (İİK m.257/1). Uygulamada en etkili olanı banka hesaplarına ve borçlunun müşterilerindeki alacaklarına gönderilen haciz ihbarnameleridir. İhbarnameyi alan üçüncü kişi, borcu olmadığı gibi bir iddiada ise bunu 7 gün içinde icra dairesine bildirmek zorundadır; bildirmezse borç kendi zimmetinde sayılır (İİK m.89). Araç ve taşınmaz kayıtlarına konan şerh ise malın devrini fiilen engeller. İhtiyati haciz kararının uygulanmasında haczin nasıl yapılacağına ilişkin genel hükümler (İİK m.79-99) geçerli olduğundan, kanunen haczedilemeyen mal ve haklar ihtiyati hacizle de haczedilemez.

Borçlunun itirazı ve haczin kaldırılması#

İtiraz. Kendisi dinlenmeden karar verilen borçlu, ihtiyati haczin dayandığı sebeplere, mahkemenin yetkisine ve teminata karşı itiraz edebilir. Süre, haczin huzurunda uygulanmasından, aksi hâlde haciz tutanağının kendisine tebliğinden itibaren 7 gündür (İİK m.265). Menfaati ihlal edilen üçüncü kişiler de haczi öğrendikleri tarihten itibaren 7 gün içinde sebeplere veya teminata itiraz edebilir.

Mahkeme yalnız gösterilen sebeplerle sınırlı inceleme yapar; tarafları davet eder, itirazı yerinde görürse kararını değiştirebilir veya kaldırabilir. İtiraz üzerine verilen karara karşı istinaf yoluna başvurulabilir; istinaf başvurusu ihtiyati haciz kararının icrasını durdurmaz (İİK m.265).

Teminata ve yetkiye itiraz. Borçlu, ihtiyati haczin dayandığı sebeplerin yanında mahkemenin yetkisine ve teminatın miktarına da itiraz edebilir (İİK m.265). Teminatın düşük belirlendiği iddiası bu yolla ileri sürülür. Mahkeme yalnız gösterilen sebeplerle sınırlı inceleme yaptığından, alacaklı cevabında teminat miktarının dayanağını ve borçlunun muhtemel zararını somut olarak açıklamalıdır.

Teminat karşılığı kaldırma. Borçlu para, mahkemece kabul edilecek rehin, hisse senedi veya tahvil yatırarak ya da taşınmaz rehni veya muteber bir banka kefaleti göstererek ihtiyati haczin kaldırılmasını isteyebilir. Takibe başlandıktan sonra bu yetki icra mahkemesine geçer (İİK m.266). Bu durumda alacaklının güvencesi malın yerine geçen teminattır.

Kesin hacze dönüşme#

Borçlu süresi içinde ödeme emrine itiraz etmezse veya itirazı icra mahkemesince kesin olarak kaldırılırsa ya da mahkemece iptal edilirse, ihtiyati haciz kendiliğinden kesin hacze dönüşür (İİK m.264/5). Bu andan itibaren haczedilen malın satışı istenebilir. Ayrıntı için itirazın iptali ve kaldırılması yazısına bakın.

Haksız ihtiyati hacizde tazminat#

İhtiyati haciz isteyen alacaklı, hacizde haksız çıkarsa borçlunun ve üçüncü kişilerin bu yüzden uğradıkları bütün zararlardan sorumludur. Tazminat davası, ihtiyati haczi koyan mahkemede de görülebilir (İİK m.259).

Sık yapılan hatalar#

• 10 günlük infaz süresini kaçırmak: karar kendiliğinden kalkar ve yeniden başvuru gerekir (İİK m.261).
• Takip talebini hazır etmemek: haciz uygulandıktan sonra 7 gün içinde takip veya dava gerekir (İİK m.264).
• Teminatı son anda aramak: mahkeme teminat yatırılmadan kararı uygulatmaz; nakit veya banka teminat mektubu önceden hazırlanmalıdır.
• Haciz konusunu dar tutmak: yalnız bilinen tek bir banka hesabı yazılırsa başka bankalardaki mevduat kapsam dışında kalabilir.
• Rehinli alacakta ihtiyati haciz istemek: kanun rehinle temin edilmemiş alacak arar (İİK m.257/1).
• Vadesi gelmemiş alacakta sebebi somutlaştırmamak: mal kaçırma iddiası belgeye ve olguya dayanmalıdır.

Özel durumlar#

Konkordato. Borçlu konkordato mühleti almışsa mühlet içinde ihtiyati haciz kararları uygulanmaz (İİK m.294). Ayrıntı: konkordato ve alacaklı.

Yabancı alacaklı. Türkiye'de icra takibi yapan veya dava açan yabancılardan, ihtiyati haciz teminatından ayrı olarak MÖHUK m.48 uyarınca yargılama giderleri için teminat istenebilir; mahkeme karşılıklılık esasına göre muafiyet tanır. Ayrıntı: yabancı davacı teminatı.

Yabancı mahkeme veya hakem kararı. Yabancı bir karara dayanan talepte kararın tenfiz edilmeden ilam veya ilam niteliğinde belge sayılıp sayılmayacağı, dolayısıyla teminat gerekip gerekmeyeceği tartışmalıdır. Bu tür dosyalar karar türüne göre ayrıca değerlendirilir.

Özetle#

Vadesi gelmiş ve rehinsiz para alacağında ihtiyati haciz ek bir sebep gerektirmez; belgelerle yaklaşık ispat ve teminat yeterlidir. Teminat oranı kanunda yoktur, mahkeme belirler. Karardan sonraki 10 günlük infaz ve 7 günlük takip veya dava süreleri kaçırılırsa haciz kalkar veya hükümsüz kalır; bu nedenle başvurudan önce takip talebi ve masraflar hazır olmalıdır. Borçlu ödeme emrine itiraz etmezse haciz kendiliğinden kesin hacze dönüşür.

Sık sorulan sorular

Mevzuat durumu: 11 Ekim 2026. Bu sitedeki içerik genel bilgilendirme amaçlıdır, hukuki görüş değildir ve sonuç taahhüdü içermez. Siteyi kullanmak veya iletişim formu göndermek avukat-müvekkil ilişkisi kurmaz.